Dış Kaynaklı Proje Süreçleri Yönetim Sistemi
Hasançebi S. (Danışman (Yürütücü Gerçek Kişi Olan Projede)), Aktoprak M., Topaloğlu B., Kahyalar S.
Türkiye sahip olduğu uygun iklim koşulları ve ekolojik çeşitliliğiyle üzüm üretiminde önde gelen ülkelerden biridir. Ülke genelinde üzüm üretiminin önemli bir bölümü Trakya Bölgesi'nde gerçekleştirilmektedir. Ancak üzüm üretimi kalite ve verim kayıplarına neden olan fungal patojenlerle tehdit altındadır. Bu tehditi oluşturan en önemli patojen dünya genelinde de büyük ekonomik zarara sebep olan Botrytis cinerea (gri küf hastalığı etmeni) patojenidir. B.cinerea, çok konaklı ve yüksek virülens potansiyeline sahip bir mikroorganizmadır. Özellikle soğuk ve nemli iklimlerde yayılan bu patojen, enfeksiyonu erken aşamada gizleyerek büyük ürün kayıplarına yol açar. Üstelik sadece üretim aşamasında değil hasat sırasında bulaşıklık varsa depolanma aşamasında üzüm tanelerinde de hastalık gelişir. Kimyasal mücadeledeki direnç ve çevresel riskler, erken ve kesin teşhise olan ihtiyacı artırmaktadır.
Bu zorluklar karşısında, PCR tabanlı moleküler tanı teknikleri yüksek doğruluk ve hız sunar. Bu kapsamda, projemizde B. cinerea’nın erken aşamada, hızlı ve yüksek tanı güvenilirliğiyle tespit edilmesine olanak sağlayan PCR temelli moleküler tanı sistemi gelişitirilmesi hedeflenmektedir. Çalışmada B.cinerea’nın patojenite sırasında önemli rol alan BcPG geni ile temel hücresel görevleri olan Actin genleri hedef olarak seçilecektir. Ayrıca literatürde etkin olduğu raporlanan SCAR markırlar ile de doğrulama sağlanacaktır. BcPG geni, patojenin virülensliğinde, Actin geni ise hücresel organizasyon ve sporlanma süreçlerinde görev almaktadır. Seçilen bu genlerin farklı konak özgünlüğü olan Botrytis türleri ve farklı B. cinerae ırklarındaki dizileri NCBI veri bankasından indirilerek hizalanacak ve farklılık gösteren bölgeleri tespit edilecektir. Ortak olan korunmuş dizilere uygun yeni primer tasarımları gerçekleştirilecek, PCR koşullarıoptimize edilerek B. cinerea’nın güvenilir biçimde ayrımı sağlanacaktır.
Aynı zamanda bu proje 12. Kalkınma Planı ve 2030 Sanayi ve Teknoloji Stratejisi’nde yer alan tarımda biyoteknolojik yeniliklerin geliştirilmesi ve sürdürülebilir üretimin desteklenmesi başlıkları adı altında belirlenen hedeflerle uyumludur. Botrytis cinerea’nın erken tanısına yönelik geliştirilecek bu moleküler yöntem, tarımsal verimliliği artırarak tarımdaki kimyasal kullanımını azaltmayı ve yerli biyoteknoloji kapasitesine katkı sağlamayı amaçlamaktadır.
Sonuç olarak bu proje, üzüm üretiminde önemli kalite ve verim kayıplarına neden olan B. cinerea patojeninin erken tanısına yönelik ulusal düzeyde uygulanabilir, özgün ve sürdürülebilir bir biyoteknolojik çözüm sunmaktadır. Böylece ülkemizin tarımsal üretiminde verim artışı, ekonomik kayıpların azaltılması ve yeşil dönüşüm hedefleriyle uyumlu bir üretim modeli oluşturulması amaçlanmaktadır.